فخر در تفسير اين جمله دو وجه است : 1 - يعنى منافقين بكافرين مى - گفتند : ما ميتوانستيم بر شما چيره شويم و بكشيم و اسيرتان كنيم ، ليكن مسلمانان را از شما ترسانديم و با آنها كومك نكرديم تا موجب پيشرفت شما شد . 2 - كافران و يهوديان ميخواستند مسلمان شوند ، منافقين براى آنها استدلال كردند كه به زودى كار پيغمبر و مسلمانان سست مىشود و شما بر آنها غالب خواهيد شد و آنها را وادار كردند كه منصرف از اسلام بشوند ، و چون آنها را قدرتى پيدا شد گفتند : ما بوديم كه بر رأى شما چيره شديم و جلوگيرتان شديم از پذيرفتن اسلام . « وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّه لِلْكافِرِينَ الخ » 141 طبرى : حضرت امير ( ع ) فرمود : مقصود در عالم ديگر و قيامت است كه كافران مغلوب مسلمانان خواهند بود . كشف الأسرار : ممكن است مقصود از مؤمنين اصحاب پيغمبر باشد كه كافران بر آنها تسلَّط نداشتند ، و شايد مقصود تسلَّط بر عموم مسلمين باشد كه كافران آنها را نابود كنند و از دين توحيد اثرى نماند . فخر : ممكن است مقصود آن باشد كه كافران مغلوب استدلال مسلمين هستند ، و ممكن است بگوئيم : بطور كلَّى كافران تسلَّط بر مسلمين ندارند مگر در پاره اى موارد معيّن ، شافعى بر چند مسئله ى فقهى به اين آيه استدلال كرده است مثل اينكه اگر كافرى در جنگ بر مسلمان مسلَّط شد و اموال او را گرفت مالك نميشود بدليل همين جمله ، و نيز كافر غلام مسلمان نميتواند بخرد بدليل همين جمله . اينها منقول از امام فخر بود . اينك ميگوئيم : در كتابهاى ما شيعه هم در بسيارى از احكام فقه كه ميان مسلمان و كافر باشد به اين جمله استدلال شده است ، مثل اينكه گفته‌اند : كافر كه شريك با مسلمان باشد در زمينى و ملكى ، حقّ الشّفعه ندارد ، چون موجب تسلَّط او است بر مسلمان ، و بمفاد اين جمله كافر حقّ تسلَّط بر مسلمان ندارد . و نظير اين استدلال در كتب فقه ما زياد است . سخن ما : 1 - آيت 137 « إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا » تا آخر ، شايد اشاره باشد بيك واقعيّت نفسانى كه مردم بىثبات و بىاستقامت در فكر و كار خود محروم از بهره هاى مادّى